ArtWay

Beeldende kunst kan een tegenwicht vormen tegen het vaak cognitieve en cerebrale karakter van de traditionele kerkdienst. Regenerus Steensma

Littekens. Bij Garden of Scars van Ibrahim Mahama

Littekens

door Klaas Holwerda

Overweging bij Jesaja 58,1-8 en Matteüs 5,1-16

en bij de installatie Garden of Scars van Ibrahim Mahama

Amsterdam, Oude Kerk, 5 februari 2023

Dit huis van hout en steen, dat lang de stormen heeft doorstaan; dit huis dat alle sporen draagt van wie maar mensen zijn (Lb.280:2.3).

Het is alsof Ibrahim Mahama, gevraagd zich te verhouden met dit huis, die sporen van wie maar mensen zijn nog uitvergroot heeft, wereldwijd en door de tijden heen en ze hier, teruggebracht in nog ongekende, onvermoede en misschien ook wel ongewenst geachte aspecten, laat oplichten.

Waarom eigenlijk heeft het zo lang geduurd voor we enigszins serieus begonnen ons vragen te stellen bij wat de geschiedenisboekjes ons aanreikten als de gouden eeuw en begonnen te beseffen hoe schrikbarend weinig het goud was wat er blonk? Hoe is het mogelijk dat het onderzoek naar de dagelijkse toedracht en betrokkenheid van onze voorouders en onze instituties, niet in de laatste plaats ook onze kerken, bij het slavernijverleden nog zo in de kinderschoenen staat? Alsof we tot voor kort niet wilden weten van deze pijnlijke en onthutsende erfenis. Terwijl ook de sporen daarvan huizen in de hoeken en de kieren van dit monumentale godshuis.

Bijvoorbeeld in levensverhalen die schuil gaan achter namen op grafzerken in de vloer van dit huis, die met ons sleten aan de tijd (Lb.280:7). Namen als die van Gerrit Hooft: bankier, burgemeester en als bestuurder betrokken bij slavenhandel en suikerproductie. Of die van Jonas Corneliszoon Witsen: koopman, reder, schepen en wethouder, die drie suikerplantages in Suriname erfde en ook weer naliet. Op een van die plantages werden Wally en enkele anderen van de 156 slaaf-gemaakten op 11 augustus 1707 veroordeeld tot (schrik niet) dood door langzame levende verbranding. Of die van Willem Huydecoper: een van de in Elmina in Ghana uit Afrikaanse vrouwen en Europese mannen geboren kinderen, na de dood van zijn beide ouders naar Nederland gestuurd voor een calvinistische opvoeding, om vervolgens in onder meer Elmina carrière te maken in de slavenhandel.

Het is ronduit schokkend geconfronteerd te worden met de omvang van de Nederlandse rol in het slavernijverleden: 600.00 transporten van slaaf-gemaakten van Afrika naar Amerika en misschien wel een dubbel aantal in de Oost. Schokkend hoe Nederlandse christenen en geestelijken volop deel waren van de handel in en het houden van slaaf-gemaakten. Schokkend hoe de bijbel werd uitgelegd om deze praktijken te rechtvaardigen: de vloek van Cham, een van de zonen van Noach (Gn.9,18-27), die nu eenmaal op alle zwarte mensen zou rusten. Schokkend de volstrekte ontmenselijking van mensen met een donkere huid. Schokkend hoe Nederlandse psalmen zondag aan zondag luidkeels klonken boven de donkere kelders in Fort Elmina, waarin slaaf-gemaakten gevangen zaten in afwachting van transport over de oceaan.

De installatie van Mahama vangt deze mondiale verbindingen en gedeelde geschiedenissen van Amsterdam en Elmina in Ghana (destijds gebouwd met bakstenen van Nederlandse klei) in het samengestelde materiaal van de honderden gedenkstenen: mallen van delen van zerken uit de vloer hier (met hun barsten en breuken als littekens), in Ghana gegoten met cement uit geërodeerde ruïnebodems daar, een dichtgestorte put die zijns ondanks transformeerde tot een nieuw ecosysteem; met in het beton opgenomen zwerfafval zoals luchtroosters en stoelpoten en verroeste olielampen; die stenen weer naar Nederland verscheept en hier opgesteld: een ervaring rijker en vele betekenislagen dieper, brokstukken gedeeld verleden, verdichte geschiedenis, smeltkroes tegen wil en dank.

De stenen op zich koud en ruw in zekere zin, maar het geheel warm in uitstraling. De toon die Mahama aanslaat is niet verwijtend en eerder omarmend, met een nadruk op mogelijkheden voor de toekomst: schuld en verval als zaad dat wil ontkiemen, een uitnodiging middelen met elkaar te delen in plaats van elkaar en de aarde uit te buiten en om de giftige tuin van het verleden in dialoog en verbinding om te vormen tot een tuin van opnieuw aaneengelegde gedeelde èn geheelde herinnering aan ooit geslagen wonden. De kunstenaar heeft een opvallende aandacht voor de naden van de wereld als gescheurd en gerafeld patchwork. En daarboven, in de gewelven van dit huis, de talloze vleermuizen die bezit namen van de ruïnes in Ghana: als wachters van de eeuwigheid, overdag opgevouwen om in de nacht vleugels te krijgen.

Hoe klinken nu met de installatie als klankkast de bijbelse teksten voor vanmorgen? Om te beginnen de verrassend actuele profetie, die in de bijbel ten tijde van het slavernijverleden kennelijk was zoekgeraakt. Het protest, niet tegen liturgie op zich, maar wel tegen liturgie die niet meer is dan een leeg testament. Met daartegenover als ware en geloofwaardige vorm van vasten: stoppen met het afbeulen van je dwangarbeiders (Js.58,4) en alsof de eeuwenoude profetie Keti Koti al voorvoelde, ketenen van kwaad openbreken (Js.58,6).

De antwoordpsalm, toegegeven: vanmorgen wat vrij gekozen en ooit ballingen uit Israël in de mond gelegd. Laat die psalm zich niet wonderwel verstaan vanuit het gezichtspunt van slaaf-gemaakten en hun nazaten die nog altijd gebukt gaan onder die erfenis: als slachtvee uitgeleverd, onder vreemde volken verstrooid (Ps.44,12), van de hand gedaan (Ps.44,13) en geconfronteerd met de wraakzucht van de vijand (Ps.44,16-17).

Het evangelie: jullie zijn het zout van de aarde (Mt.5,13), jullie zijn het licht van de wereld (Mt.5,14). Mijn eerste reactie moet ik bekennen bij die woorden was: o nee! Die woorden die ik tot nu toe altijd fatsoenlijk had kunnen ontlopen, die me tegenstonden vanwege de zelfgenoegzaamheid die er in mijn beleving van afdroop. En dan uitgerekend nu, in verband met het slavernijverleden!

Maar staat er wel wat ik dacht dat er stond? En hebben wij wel het recht ons die woorden zomaar toe te eigenen? Het is nog vroeg in het evangelie; de kring van leerlingen moet zich nog vormen en vanzelfsprekendheid is nog helemaal niet aan de orde. De evangelist zet het beeldend neer: als een Mozes opnieuw gaat Jezus de berg op, zet zich neer en geeft onderricht, thora (Mt.5,1-2). Gaandeweg de woorden waarmee hij onder verschillende gezichtspunten kwetsbare mensen gelukkig prijst (Mt.5,3-10), maken zich mensen los uit de menigten beneden aan de voet van de berg, komen naar hem toe en nemen plaats aan zijn voeten (Mt.5,1). Ze worden deelgenoten in een leergemeenschap.

Hen spreekt Jezus dan tenslotte persoonlijk aan: gelukkig jullie, ook al heb je smaad en laster te verduren: rijk is je loon, zoals in de hemel ook op aarde (Mt.5,11-12). Ligt het niet meer voor de hand bij deze mensen, die Jezus aanspreekt en die zich door hem gezien weten, te denken aan slaaf-gemaakten, zoals ze in de antwoordpsalm aan het woord kwamen, dan aan hun verdrukkers? De minsten onder de mensen, in wie Jezus zichzelf herkent en in wie hij steeds weer onder ons opduikt? (Mt.25,40.45) Zijn het niet, met andere woorden, woorden van de gekruisigde, iemand die weet waarover hij het heeft? Zoals ook de apostel van niets anders wil weten dan Jezus en die gekruisigd (1Cr.2,2). Hij gumt ze niet weg en vlakt ze niet uit, de moeiten van het leven en de last van het verleden. Ze zijn evenwel voor hem niet het einde, maar veeleer begin. Gelukkig jullie: bij jullie begint de toekomst! Of zoals Sytze de Vries het eergisteravond in de avondwake voor Peter Lowie zei: zij krijgen als eersten de sleutel van het huis, van het koningschap van zoals in de hemel ook op aarde (Mt.6,10). 

Staan anderen, staan wij daar voorgoed buiten? Nee. Maar wel: de toekomst ontsluit zich eerst voor wie leren kijken met de ogen van verdrukten. Zij gaan voorop, zijn zout en licht (Mt.5,13-14), pit en plezier voor wie zich bij hen aansluiten. Dan breekt je licht door als de dageraad, geneest je wond met spoed, om met de profetie te spreken (Js.58,8). Ik denk aan Lisette Uitenwerf die twee weken geleden in het avondgebed hier in dit huis het verhaal deed van haar moeder, jong wees geworden en vervolgens groot geworden bij haar nog in slavernij geboren overgrootmoeder. Van haar had ze geleerd zich geen slachtoffer te voelen, maar op sterke schouders te staan. Eerst waar geslagen wonden onder ogen worden gezien en erkend kan het proces van genezing en heling beginnen. Littekens, een tuin vol littekens als beeld van geheelde wonden.

**

Foto 2: Mike Bink; Foto 4: Mike Bink; Foto 6: Maarten Nauw.

Voor de overige foto’s, zie https://oudekerk.nl/programma/ibrahim-mahama, ook voor meer info over Mahama en Garden of Scars.

De tentoonstelling loopt tot 19 maart 2023.

Klaas Holwerda studeerde theologie met als specialisatie hymnologie (kerklied en kerkmuziek). Hij was als predikant werkzaam in Culemborg en Amsterdam, waar hij ook kunstvespers ontwikkelde: beeldende kunst, muziek, poëzie, dans en bijbel gaan daarin met elkaar een dialoog aan in de verstilde sfeer van een vesper. Tegenwoordig legt hij zich met name toe op het ontwikkelen van projecten op het grensvlak van kerk, kunst en liturgie, zoals Art Stations (Amsterdam 2019) en Aan Tafel (Amsterdam 2022). Ook was hij nauw betrokken bij de samenstelling van het in 2013 verschenen Liedboek en het digitale compendium daarbij.


Meer:

28 februari 2024 / Hoe kunst werkt
door Hilary Brand en Adrienne Dengerink Chaplin
 
Volgens Calvin Seerveld is allusivity het kenmerk bij uitstek van kunst. Het woordenboek omschrijft dit als een indirecte manier van verwijzen.
Lees meer...


01 februari 2024 / Geometrie in de christelijke kunst

Geometrische verschijningsvormen doen ons meer begrijpen van een God, wiens ontwerp voor het heelal doortrokken is van subtiele onderliggende getalsverhoudingen.

Lees meer...


13 oktober 2023 / Peter Howson – De uitputtingsslag

door Willem de Vink

Wie in de wereld van Peter Howson duikt, wordt door elkaar geschud, overweldigd en murw gebeukt door een bombardement aan gewelddadige beelden.

Lees meer...


07 augustus 2023 / De kerk: partner in onze culturele ontwikkeling

door Grady van den Bosch

Op welke manier kan de kerk partner zijn in de culturele ontwikkeling van de Nederlander van nu?

Lees meer...


12 juni 2023 / De Heilige Driehoek Biënnale in Oosterhout

TENTOONSTELLING: GELO0F

De Heilige Driehoek Biënnale in Oosterhout, 3 juni t/m 16 juli 2023

door Wessel Stoker

Lees meer...


28 april 2023 / Jan Pieter Gootjes: KNOWN

veertig jaren tijd,
een dorstige druppel op eeuwig
doortocht.
vandaar en waarnaartoe
verlangen naar rust.

Lees meer...


10 april 2023 / Jan Pieter Gootjes: KNOWN

veertig jaren tijd,
een dorstige druppel op eeuwig
doortocht.
vandaar en waarnaartoe
verlangen naar rust.

Lees meer...


06 januari 2023 / Nigel Halliday: Het abstract expressionisme

Zou een kind dit ook kunnen maken? De schilders zelf namen hun werk heel serieus en gebruikten het om antwoorden te vinden op hun diepste vragen.

Lees meer...


01 december 2022 / ArtWay nieuwsbrief 2022

Nieuwsbrief 

en 

Boekenlijst 2022

Lees meer...


20 oktober 2022 / Kuyper, kunst, kerkbouw

Na drie eeuwen stilte over kunst op het theologische gereformeerde erf was daar opeens Abraham Kuyper, wiens grote verdienste het was dat hij de kunst opnieuw op de kaart zette.

Lees meer...


06 september 2022 / Juliaan Lampens: Bedevaartskapel van Kerselare

door Koenraad De Wolf

Te midden van een zee van banale architectuur pleitte architect Lampens zijn hele leven voor een eerlijke en degelijke bouwkunst.

Lees meer...


04 augustus 2022 / Woord in beeld in het werk van Roel Herfst

'Je moet ervoor zorgen dat de eerste reactie van de beschouwer niet het lezen van de tekst is, maar het geboeid zijn door de visuele ervaring van de totaliteit.'

Lees meer...


01 juni 2022 / Magdalena Abakanowicz: The Unrecognised

In het Citadelpark in Poznan waar in 1945 Duitse en Russische soldaten een nietsontziende strijd hebben gevoerd, staan in de groene vlakte 112 verroeste sculpturen. 

Lees meer...


21 april 2022 / De kerk: partner in onze culturele ontwikkeling

door Grady van den Bosch

Op welke manier kan de kerk partner zijn in de culturele ontwikkeling van de Nederlander van nu?

Lees meer...


08 april 2022 / Kruisweg van Pierre Servat

'Het hele lijdensverhaal laat ik afspelen in onze tijd. Een tijd die voor miljoenen mensen een lijdensweg op aarde is. Vele onschuldige mensen worden steeds opnieuw vermoord, gemarteld, gestenigd, de handen afgerukt.'

Lees meer...


16 maart 2022 / De Bijbel is niet veilig

door Ned Bustard

De Bijbel is een boek over gewone mensen die naast geestelijk ook hebzuchtig, berooid, haatdragend, seksueel en egoïstisch zijn.

Lees meer...


22 februari 2022 / Barmhartigheid in de kunst

door Marleen Hengelaar-Rookmaaker

Hier wordt de barmhartigheid gevierd, ook als die gepaard gaat met offervaardigheid en lijden.

Lees meer...


07 januari 2022 / Kuyper, kunst, kerkbouw

door Marleen Hengelaar-Rookmaaker

Het was Abraham Kuypers grote verdienste dat hij de kunst opnieuw op de gereformeerde kaart zette.

Lees meer...


09 december 2021 / Nieuwsbrief en boekenlijst 2021

Over het voortbestaan van ArtWay

Vanaf Pasen 2022 – precies twaalf jaar na de start van ArtWay – verschijnt de beeldmeditatie niet langer wekelijks, maar maandelijks.

Lees meer...


03 november 2021 / Joseph Beuys: Een spirituele en Duitse kunstenaar

door Wessel Stoker

Beuys ontwerpt met behulp van redevoeringen, interviews, Aktionen, vitrines en environments een nieuwe maatschappijorde als een Gesamtkunstwerk.

Lees meer...


06 oktober 2021 / Spel van Licht

Door

Ingrid de Zwart, predikant 

en

Mayke van Veldhuizen, choreograaf en danser

Lees meer...


24 augustus 2021 / Maria Magdalena – Kroongetuige, Zondaar, Feminist

Een boekbespreking door Wilma Wagenaar

De kunstwerken zeggen meer over de tijd waarin zij gemaakt zijn dan over Maria Magdalena zelf.

Lees meer...


27 juli 2021 / De bijna honderdjarige Jentsje Popma

door Jan Henk Hamoen

Glaskunst als geloofsbelijdenis. De bijna honderdjarige Jentsje Popma: schilder, beeldhouwer, glazenier

Lees meer...


30 juni 2021 / De zee van God die in de vensters staat

door Marco Batenburg

Ik wil onderzoeken welke betekenis beschilderde glasvensters in een kerkgebouw hebben. 

Lees meer...


13 mei 2021 / Ineke Ruiter: Tekentaal en rouw

Het maakt niet uit waar je geboren wordt, een kind gaat tekenen en maakt duidelijk wat hij of zij nodig heeft.

Lees meer...


21 april 2021 / De kerk: partner in onze culturele ontwikkeling

door Grady van den Bosch

Op welke manier kan de kerk partner zijn in de culturele ontwikkeling van de Nederlander van nu?

Lees meer...


23 maart 2021 / Vijftig jaar kunsttheologie: 1970 tot heden

door Victoria Emily Jones

Er is in de afgelopen halve eeuw, vooral in de laatste twintig jaar, enorme voor­uit­gang ge­boekt op het terrein van de kunsttheologie.

Lees meer...


10 februari 2021 / Leendert Houtekamer, beeldhouwer (1956-2020)

door Adri Geelhoed

Er is een grote schoonheid in dit beeld van monumentale rust en diepe droefheid. Het beeld is niet alleen buitenkant, materie, het toont ook geest. 

Lees meer...


08 januari 2021 / Cornelis Rijnsdorp

door K. van der Zwaag

Anne Schipper ontrukte Rijnsdorp aan de vergetelheid door twee boeiende proefschriften aan hem te wijden.

Lees meer...


11 december 2020 / Kerstnieuwsbrief 2020

Wat het Artway-platform zo mooi maakt is het wereldwijde bereik; dankzij onze meertaligheid. In alle landen van de aarde zijn er ArtWay-bezoekers.

Lees meer...


27 oktober 2020 / Kunst in de kerk: een pastorale kans

door Mark Delrue

Drie vragen over de relatie tussen kunst en geloof: zijn kunst en Kerk bondgenoten, plaatsvervangers of elkaars tegenstrevers? 

Lees meer...


18 september 2020 / BOEKBESPREKING KUNST D.V.

door Gertjan Schutte

Kunst wordt te vaak nog gezien als een optie die ook weer overbodig is, in plaats van een onmisbaar onderdeel van het leven. 

Lees meer...


17 augustus 2020 / BOEKBESPREKING

Hoe andere culturen de Bijbel zien

Christian Weber, Wie andere Kulturen die Bibel sehen. Ein Praxisbuch mit 70 Kunstwerken aus 33 Ländern.

Lees meer...


17 juli 2020 / Neocalvinisme en kunst IV

Lambert Zuidervaart: de betekenis van een kunstwerk is geen neutraal feit maar een meer of minder waardevolle bijdrage aan het floreren van mensen in de samenleving.

Lees meer...


12 juni 2020 / Neocalvinisme en kunst III

Calvijn en kunst: zuivere visie of blinde vlek?

door Adrienne Dengerink Chaplin

Lees meer...


14 mei 2020 / Neocalvinisme en kunst II

Hans Rookmaaker: De vrijheid van de kunstenaar

De Here spreekt ons aan als mondige mensen, die in vrijheid aan het werk kunnen en mogen gaan.

Lees meer...


17 april 2020 / Neocalvinisme en kunst I

Interview (1992) door Pieter van Kampen met Calvin Seerveld, emeritus hoogleraar in de esthetica.

Dit is de eerste blog in een serie over neocalvinisme en kunst

Lees meer...


25 maart 2020 / De Pietà

door Grady van den Bosch

De Pietà is intiem en tijdloos. Het is een close-up van de relatie tussen de moeder en haar dode kind, in oorsprong Maria en Jezus.

Lees meer...


22 februari 2020 / De mythe over de kunstenaar

Onze cultuur is doortrokken van ideeën over kunstenaars. En dat roept de vraag op: wat voor invloed hebben die ideeën op ons handelen en leven als kunstenaar?

Lees meer...


15 februari 2020 / Tussen figuratief, decoratief en abstract

Na de Tweede Wereldoorlog pakten kunstenaars vrijwel allemaal hun figuratieve stijl op van voor 1940. Maar de nieuwe abstracte kunst drong op. Wat betekende dit voor de kerkelijke kunst? 

Lees meer...


07 december 2019 / ArtWay Nieuwsbrief 2019

Steun ArtWay en ontvang het boek Kunst D.V. over calvinisme, neocalvinisme en kunst.

Lees meer...


16 november 2019 / Laagvliegers, God en het alledaagse

door Ignace Schretlen

Misschien heeft Hij mij geleerd dat niets in het alledaagse vanzelfsprekend is.

Lees meer...


23 september 2019 / Thijs Buit, schilder

Arie Slob: 'Ik durf wel te stellen dat Thijs Buit in kringen van gereformeerde calvinisten baanbrekend werk heeft verricht.' 

Lees meer...


04 september 2019 / Adhémar Vandroemme: De lijdende Christus

door Koos van Noppen

Ik kan deze beeltenis niet los zien van de context. In dit West-Vlaamse stadje en de ommelanden telt men de doden van de Eerste Wereldoorlog bij tienduizenden. 

Lees meer...


31 juli 2019 / De Biblebelt in het Catharijneconvent

door Ineke de Jong

De werken van de hedendaagse refokunstenaars vormen wat mij betreft het hart van de tentoonstelling. Zij vertalen de refobelevingswereld in beelden.

Lees meer...


02 juli 2019 / QR-code van Paul Boer bij de Fundatie

Door deze unieke grafische afdruk te scannen wordt het kunstwerk zichtbaar. De code dient namelijk als een poort naar zijn kunstwerk, terwijl het kunstwerk op zijn beurt ook een poort is.

Lees meer...


08 juni 2019 / Moderne kunst met christelijke thematiek

Wessel Stoker over zijn nieuwe boek

Kunst met christelijke thema’s staat ten dienste van de spiritualiteit van mensen binnen en buiten de kerk. 

Lees meer...


29 mei 2019 / Moderne kunst met christelijke thema’s

Wessel Stoker over zijn nieuwe boek

Kunst met christelijke thema’s staat ten dienste van de spiritualiteit van mensen binnen en buiten de kerk. 

Lees meer...


03 mei 2019 / Kunst als onderdeel van de theologiestudie

Niet alleen christelijke kunst is voor de theologieopleiding belangrijk. Ook wereldse kunst is belangrijk omdat je je als theoloog altijd verhoudt tot de samenleving waarin je je bevindt.

Lees meer...


27 april 2019 / Het beeld na de beeldenstorm

door Jacolien Wubs

Er is zoiets als een vroege protestantse beeldcultuur. Na de Beeldenstorm en Reformatie werd gezocht naar nieuwe manieren om de kerkruimte in te richten en te verfraaien.

Lees meer...


13 maart 2019 / Art Stations of the Cross

Eigentijdse KUNSTPELGRIMAGE in Amsterdam 6 maart - 22 april

Wij hopen dat u als een pelgrim op pad wilt gaan, op zoek naar medemenselijkheid en compassie, op zoek naar meer, naar meer liefde en meer God.  

Lees meer...


08 januari 2019 / Werk, Bid & Bewonder

De Mythe Voorbij: Over kunst en calvinisme in het Dordrechts Museum

door Lieke Wijnia

Lees meer...


01 december 2018 / ArtWay nieuwsbrief

ArtWay heeft bijzondere plannen voor 2019!

Na Londen, Washington en New York is nu Amsterdam in beeld voor een toonaangevende kunsttentoonstelling met de titel Art Stations of the Cross.

Lees meer...


11 oktober 2018 / The Turn Club

door Grady van den Bosch

Het is bijzonder inspirerend om kunstenaars van allerlei slag te ontmoeten, die net als jij idealen hebben voor een betere samenleving.

Lees meer...


13 september 2018 / Kunstenaarsechtpaar Berry en Janny Brugman

door Jan van der Kolk

Om goed te kunnen werken, wilden ze met rust gelaten worden. Het gevoel van onafhankelijkheid gaf hun rust en vrijheid. 

Lees meer...


09 augustus 2018 / Portret Florence de Werquignoeul

door Koenraad De Wolf

Dit portret vertelt het (vergeten) verhaal van de Contrareformatie en de heropbloei van het kloosterleven in de Zuidelijk Nederlanden.

Lees meer...


13 juli 2018 / Neo Rauch in Zwolle

door Marieke Herweijer

Juist door de confrontatie met de absurdistische kant van het leven intrigeert het werk van Neo Rauch.

Lees meer...


17 mei 2018 / Toespraak van Herwi Rikhof

bij de presentatie van zijn nieuwe boek over de Cenakelkerk van de Heilig Landstichting

‘Ik heb deze kerk leren waarderen als een echte kerk.’ 

Lees meer...


23 april 2018 / Lodewijk Schelfhout. Nederlands eerste kubist

door Lisette Almering-Strik

Het is lastig om Lodewijk Schelfhout te plaatsen binnen de Nederlandse kunsthistorie. 

Lees meer...


04 april 2018 / Blog van Rikko Voorberg

Blog over de kunst van het oefenen

'Nou,' zei hij, 'ga maar doen wat jij moet doen, daar valt vanzelf een vorm omheen.'

Lees meer...


15 maart 2018 / Bijbelse vrouwen als aartsmoeders

door Wim Eikelboom

De Zwolse beeldhouwer Thijs Kwakernaak maakte tien houten beelden van vrouwen uit de Bijbel. Stuk voor stuk beelden met een sterk karakter.

Lees meer...


23 februari 2018 / Creativiteit en kijken met het hart

door Gottfrid van Eck

Als we volwassen worden, zullen we hopelijk ontvankelijk blijven voor het wonder van het leven en ruimte blijven scheppen voor het niet-zichtbare. 

Lees meer...


30 januari 2018 / Adri Geelhoed over liturgische kleden

Liturgische kleden geven kleur aan het kerkelijk jaar en herinneren de kerkganger daaraan, net zoals de gezangen die gezongen worden. 

Lees meer...


01 januari 2018 / Recensie Oog in Oog van Kick Bras

door Marieke Herweijer

Kick Bras schrijft over meditatie, spiritualiteit en mystiek. In dit boek focust hij op de christelijke mystiek en hoe die terugkomt in de beeldende kunst. 

Lees meer...


06 december 2017 / ArtWay Nieuwsbrief December 2017

Wim Eikelboom, voorzitter van ArtWay, praat u bij over het reilen en zeilen van ArtWay in het afgelopen jaar.

Lees meer...


14 november 2017 / Nieuwe maatschappelijke spiritualiteit in de kerk

Zoals in andere steden krijgt ook in Zwolle het kerkgebouw een andere betekenis. De oude kerk in het centrum is hier omgedoopt tot ‘Het Academiehuis, de Grote Kerk Zwolle’.

Lees meer...


24 oktober 2017 / René van Tol over film Opstanding van het lichaam

De kunst van nu neigt naar het conceptuele. Deze neiging heeft tot gevolg dat de kunstenaars steeds meer het weerbarstige van de fysieke werkelijkheid gaan mijden. 

Lees meer...


04 oktober 2017 / Een beeldroman van Liesbeth Labeur

Dit boek laat de verwarring en de geloofsvragen zien van een slachtoffer van incest in een reformatorisch milieu, die het geheim van misbruik met zich meedraagt.

Lees meer...


08 september 2017 / Janpeter Muilwijk over Om Mattia en zelfdoding

Dood. Deze tentoonstelling is er om Mattia, Julia Mattia. Haar naam betekent Jeugdig, Geschenk van God. Zij stierf op 1 oktober 2015 door zelfdoding na een intens leven van begaafdheid, liefde en ziekte. 

Lees meer...


23 augustus 2017 / Het goede, het ware en het schone

Goedheid, waarheid en schoonheid behoren tot Gods esthetische normen. Een christelijke benadering van kunst staat dus tegenover de postmoderne aanname dat er geen absolute waarden zijn.

Lees meer...


04 juli 2017 / Fons Litjens: Een halve kerk voor Halfweg

Wie nu de kerk van Halfweg binnenkomt wordt overdonderd door een achterwand, die het zonlicht filtert en de ruimte vult met een warm en geel licht. Het hele raam is gevuld met mensen.

Lees meer...


24 juni 2017 / Heilige beelden en gehoorzame ogen

Stil worden bij een beeld van Christus herinnert mij eraan wiens beelddrager ik ben. Dit neem ik mee gedurende de dag als andere beelden mij iets anders proberen te vertellen.

Lees meer...


02 juni 2017 / Pelgrimeren in Groningen

Onlangs is de Stichting Pelgrimeren In Groningen van start gegaan met 2300 km pelgrimsroutes in de provincie Groningen. Alle middeleeuwse kerken en oude kloosterterreinen zijn in de routes opgenomen.

Lees meer...


04 april 2017 / MMC Schobbe in de W. de Zwijgerkerk, Amsterdam

Kunst in dienst van de kerk, de kerk in dienst van de kunst

door Marleen Hengelaar-Rookmaaker

Lees meer...


07 maart 2017 / Maatschappelijk betrokken kunst

Een discussieopener door Adrienne Dengerink Chaplin

Sommige kunstenaars hebben vanwege hun groeiende ontevredenheid met de kunstwereld de overstap gemaakt naar de geëngageerde kunst. 

Lees meer...


01 februari 2017 / De zeven werken van barmhartigheid

Het jaar van barmhartigheid is alweer voorbij, maar het is en blijft een belangrijk thema. Hoe dachten onze middeleeuwse voorouders hierover? Dit veelluik van de Meester van Alkmaar laat het ons zien.

Lees meer...


03 januari 2017 / Aniko Ouweneel over christelijke kunst

De kunstenaar daagt ons uit en moedigt ons aan om te zoeken naar de bron van onze adem, van wat ons leven de moeite waard maakt en van ons verlangen naar een verlossende harmonie.

Lees meer...


09 december 2016 / Nieuwsbrief ArtWay december 2016

Like an imitation of a good thing past, these days of darkness surely will not last. Jesus was here and he is coming again, to lead us to the festival of friends.

Lees meer...


01 november 2016 / Ally Gordon over religie in de hedendaagse kunst

Laten we een wandeling maken langs een paar musea in Londen. Tijdens deze wandeling wil ik de plaats van religie in de hedendaagse kunst overdenken.

Lees meer...


30 september 2016 / Janna Beek over kunst in psychotherapie

Stel u voor dat u naar een schilderij of beeldhouwwerk kijkt. Dit werk roept ‘iets’ in u op. ‘Iets’ in uw binnenwereld, waar u zich nog niet bewust van bent, is geraakt. ‘Iets’ dat wacht op herkenning. 

Lees meer...


01 september 2016 / H.R. Rookmaaker: Spreekt kunst vanzelf?

Kunst is noch slechts een middel tot een doel, noch een religie, noch een activiteit voor een klein groepje uitverkorenen, noch een puur wereldse bezigheid. Geen van deze opvattingen over kunst doet recht aan de creativiteit waarmee God de mens heeft uitgerust. 

Lees meer...


29 juli 2016 / Joost de Wal over Verspijkerd en verzaagd

Veel heiligen- en devotiebeelden, vaak van gips, werden door de pastoors aan de straat gezet. En vervolgens…, vervolgens vinden we ze terug in de hedendaagse kunst. Wat doen ze daar? Betekenen ze nog iets?

Lees meer...


30 juni 2016 / Wessel Stoker over hedendaagse religieuze kunst

Mijn vraag bij de prachtige tentoonstelling The Problem of God is of de curator Isabelle Malz in de catalogus aan de kijker wel een adequate uitleg geeft van kunst als religieuze kunst. 

Lees meer...


09 juni 2016 / Betty Spackman: Depressie en creativiteit

Als je een ronde pin bent en je een vierkante pin moet worden om in de hokjes van de samenleving te passen, is dat op z'n zachtst gezegd pijnlijk.

Lees meer...


19 mei 2016 / Johannes Wickert klaagt inhumaan asielbeleid aan

Johannes Wickert is een van de zeldzame hedendaagse kunstenaars die een maatschappijkritische rol opneemt. En niet alleen in zijn schilderijen. 

Lees meer...


27 april 2016 / Marleen Hengelaar: Het onvervangbare beeld

Het beeld speelt een geheel eigen, onvervangbare rol in het leven van een mens. We kunnen het beeld als goede gave van God op een positieve en opbouwende manier in ons leven inzetten.

Lees meer...


06 april 2016 / Reinier Sonneveld over linksige kitsch

Die handen van alle leeftijden en kleuren, die bloemen daardoorheen, en dan die wonderlijke kleurbewerking. Het is allemaal reuzesympathiek, maar ja, dat maakt iets nog geen kunst.

Lees meer...


12 maart 2016 / Ned Bustard: De Bijbel is niet veilig

De Bijbel is een boek over gewone mensen die niet alleen geestelijke wezens zijn, maar ook hebzuchtig, berooid, haatdragend, hoopvol, egoïstisch en seksueel.

Lees meer...


24 februari 2016 / Wilma Wagenaar: Joost Zwagerman en Marc Mulders

Zwagerman schildert een zuigend zwart universum, in de steek gelaten door een onverschillige, liefdeloze god. Ten langen leste wendt hij zich af van religie en wijdt zich aan de kunst. 

Lees meer...


11 februari 2016 / Robb Ludwick: Opnieuw leren kijken

Het is een gave van Abigail Tulis om ongewone combinaties heel gewoon te laten lijken, zodat de kijker uitgenodigd en misschien uitgedaagd wordt om opnieuw te leren kijken.

Lees meer...


26 januari 2016 / Timon Ramaker: Kunst is broodnodig
Kunst is geen leuk extraatje, maar broodnodig in de wereld van vandaag. In een wereld die barst van clichés en onbegrip kan kunst verrassen en verbinden.
Lees meer...


14 januari 2016 / Kunst als onderdeel van de theologiestudie

Niet alleen christelijke kunst is voor de theologieopleiding belangrijk. Ook wereldse kunst is belangrijk omdat je je als theoloog altijd verhoudt tot de samenleving waarin je je bevindt.

Lees meer...