ArtWay

Redemption rips through the surface of time in the cry of a tiny babe. Bruce Cockburn

Wafae Ahalouch, Trinity: Kuyper Revisited

ArtWay beeldmeditatie 13 november 2022

www.artway.eu

Wafae Ahalouch, Trinity: Kuyper Revisited

De drie-eenheid van hoofd, hart en hand

door Marleen Hengelaar-Rookmaaker

In het academisch jaar 2020-21 vierde de Vrije Universiteit haar 140-jarig bestaan. Abraham Kuyper was de stichter van deze in oorsprong protestantse universiteit en ook was het in 2020 100 jaar geleden dat Abraham Kuyper overleed. Aan de Marokkaanse kunstenaar Wafae Ahalouch (1978) viel de eer ten deel om een kunstwerk te maken ter ere van het Kuyperjaar. Dit resulteerde in het wandtapijt Trinity: Kuyper Revisited dat een plek vond bij de ingang van het auditorium van de VU.

Weten we nog wie Abraham Kuyper is? Om uw geheugen op te frissen volgt hier een korte schets van de werkzaamheden die hem tot een belangrijk christelijk leider maakte. Abraham Kuyper (1837-1920) was theoloog, predikant, staatsman en journalist. Kuyper was oprichter van de eerste politieke partij in Nederland, de Anti Revolutionaire Partij (ARP) en de stichter van de Vrije Universiteit. Hij stond aan de wieg van de van de Gereformeerde Kerken in Nederland en was de grondlegger van een aan een nieuwe tijd aangepast calvinisme dat de naam neocalvinisme meekreeg. Van 1901 tot 1905 was hij minister-president. De website van de VU vermeldt: ‘De manier waarop de schijnbaar onvermoeibare Kuyper in de politiek, in het onderwijs, in de kerk, in de wetenschap en in de pers nieuwe vorm gaf aan de samenleving, is nog altijd een bron van inspiratie. Niet alleen voor de VU, maar ook daarbuiten.’

Al vroeg was Kuyper op zoek naar een geïntegreerde wereldbeschouwing van calvinistische signatuur. Hierin voegden al zijn kennis, overtuigingen en activiteiten zich samen tot een samenhangend geheel. De basis voor deze samenhang vormt het idee dat Christus de soevereine Heer is van heel de werkelijkheid. Ook meende Kuyper dat ieder levensterrein of levenskring haar eigen onafhankelijke, door God gegeven gezag heeft, zoals de staat, het gezin, de economie, de kerk, het onderwijs en ook de kunst. Iedere sfeer is onherleidbaar tot de andere, gehoorzaamt aan haar eigen wetten en komt pas tot wasdom als zij zich onafhankelijk en in volle vrijheid kan ontplooien. Het unieke van Kuypers christelijke denkkader is dat de kunst er een onlosmakelijk deel van uitmaakt en het de esthetische sfeer bestempelt tot een onmisbaar element van het menselijk leven.

Ahalouchs wandtapijt brengt dit samenhangidee van Kuyper mooi in beeld. In de titel Trinity: Kuyper Revisited spreekt de kunstenares over een drie-eenheid. Hiermee doelt ze op de verbondenheid van hoofd, hart en hand. Ze zegt: “Ik kende Abraham Kuyper als staatsman, maar niet als filosoof of theoloog. Daarom dook ik het archief van de Vrije Universiteit in. Daar stuitte ik al snel op één van zijn uitspraken: ‘God schiep een magisch verbond tussen het hoofd, het hart en de hand.’ Ik was geraakt doordat hij het hart noemt. Het mystieke van het hart overstijgt voor mijn gevoel de religieuze man die hij was.” Ahalouch vond dit drieledige verbond zowel van toepassing op haar eigen leven en kunstenaarschap als op het gehele menselijke bestaan. Alle drie zijn nodig om een compleet mens te zijn. Ook past dit streven bij de VU, waar je je niet alleen als wetenschapper maar ook als mens ontwikkelt.

In het centrum van het wandtapijt bevindt zich een geel omrand vierkant met daarin de contouren van de hoofden van een man en een vrouw, een anatomisch hart en twee handen die een pen vasthouden en daarmee lijnen trekken die ver doorlopen. Het is opmerkelijk dat twee schrijvende handen hier staan voor ‘de hand’, daar Kuypers schrijfwerk een belangrijk deel van zijn werkzaamheden uitmaakte. Het vierkant is geplaatst binnen een vijfhoek, waaraan aan de boven- en onderkant een driepuntige uitloper is vastgemaakt.

Ieder van deze elementen is ten dele of geheel opgevuld met zwarte, witte en oranje banen. Ook zien we twee oranje wolkjesachtige structuren. De wolkjes, de circustentachtige banen, de scherpe zwarte lijnen, de geometrische patronen en de sterke kleuren komen vaker terug in het werk van Ahalouch. Ze heeft ze ontleend aan het stripverhaal. Het werk krijgt er iets lichtvoetigs en relativerends door, iets non-elitairs, wat Kuyper zeker aangesproken zou hebben. Over de kleuren zegt ze: ‘In de kleurenleer staat oranje voor spiritualiteit en geel voor energie en godslicht. In het werk is het geel letterlijk een omlijsting van de menselijke relatie die verbonden is met het hart, de kennis (het hoofd) en de wetenschap (het geschrevene).’

De naar buitengerichte punten en banen creëren een dynamisch uitstralingseffect, versterkt door de ontploffende wolkjes. Ze lijken me te duiden op Kuypers grote invloed. Hij was geen naar binnen gerichte wetenschapper, maar een man met enorme daadkracht die iets wilde betekenen voor zijn land en medegelovigen. Deze invloed betrof niet slechts één gebied, maar ging meerdere kanten op, zoals de drie pijlen aanduiden. Vanhier is het geen grote stap om in de witte, zwarte en oranje balken de levenssferen te zien die zo kenmerkend zijn voor Kuypers gedachtegoed, waarin hij alle terreinen van de maatschappij en het leven onderscheidde, waardeerde en een eigen plek gaf. Zo brengt dit wandtapijt een ode aan Kuypers door zijn geloof gedreven betrokkenheid – met hoofd, hart en handen – op heel de werkelijkheid.

*******

Wafae Ahalouch, Trinity: Kuyper Revisited, 2020, 3m x 4m, wandtapijt, VU Amsterdam. Bron foto 1: VU Magazine; bron foto 2: Tapestries – Wafae Ahalouch el Keriasti (wafae-ahalouch.com).

Wafae Ahalouch el Keriasti is geboren in Tanger, Marokko, en woont en werk in Amsterdam. In 2001 studeerde ze af aan de eerste-graads lerarenopleiding aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht. Ze vervolgde haar studie bij de Ateliers in Amsterdam. Van 2006 tot 2007 was ze resident aan de Rijksakademie van Beeldende Kunsten, Amsterdam. Haar tekeningen, schilderijen, installaties en sculpturen, laten een zeer persoonlijke visie op onze vervreemde wereld zien. Geschiedenis, religie, politiek, film, sprookjes, familiestructuren en de media zijn haar belangrijkste inspiratiebronnen/thema’s. Wafae Ahalouch werkt vaak in series waarin zij verschillende verhalen verbindt en waaruit nieuwe beelden en verhalen voortvloeien. De werken zijn veelal opgezet in vloeiende, zwarte lijnen en doen denken aan de zwart-wit prenten uit kleurboeken. Haar vriendelijke, sprookjesachtige handschrift laat ze echter samengaan met beelden die afkomstig zijn uit een harde realiteit. Ze heeft in haar verleden meerdere solotentoonstellingen gehad en meegedaan aan diverse groepstentoonstellingen. Haar werk is opgenomen in verschillende publieke verzamelingen zoals het Muhka in Antwerpen en het FMAC in Parijs. Ze is jaren actief geweest als adviseur in diverse commissies bij het Fonds BKVB en het Mondriaanfonds. Sinds een paar jaar is ze ook docent aan Fine Art and Design in Education in Utrecht (HKU) en de Breitner Academie in Amsterdam (AHK) (bron: https://framerframed.nl/mensen/wafae-ahalouch-el-keriasti/). www.wafae-ahalouch.com

Abraham Kuyper was ook een fervent alpinist. Lees hier zijn gedicht over het Noorse berglandschap.

Voor een langer artikel over Kuyper en kunst, klik hier

Marleen Hengelaar-Rookmaaker is hoofdredacteur van ArtWay.

*******

KUNSTNIEUWS

DE BLAUWE KOEPEL IN ROTTERDAM – 27 november, Seed Rotterdam, Prins Alexanderplein 29, Rotterdam: Sessie de Blauwe Koepel “Vrede is …” Jezus is de stilte in de storm, Marcus 4:35-41. Een interactieve sessie waarin we ons laten inspireren door de sculptuur van Zadkine, een filosofische beschouwing met Nietzsche en Scheler (Arjan de Visser), een gesprek onder leiding van Grady v.d. Bosch en een getuigenis van Henno Hamstra. De toeschouwer is deelnemer en jury, want we vragen jou om het medium mee te nemen waarmee jij je graag uit; mag alles zijn. Als je niet weet wat je mee wilt nemen is dat geen probleem; er is een papier + houtskool beschikbaar zodat je je hiermee kunt uiten. We kijken uit naar een middag waarin God ons inspireert met zijn wijsheid en creativiteit en waarin we met elkaar verbinden om tot nieuwe vindingen te komen. Na afloop is er de gelegenheid het meegebrachte eten met elkaar te delen (het is fijn als je iets maakt). Onkosten bedragen 10 euro (graag contant). Je kunt je per email  opgeven bij arjandevisser@online.nl. De locatie is naast metro/tram/treinstation Rotterdam Alexander & er is gratis indoor parkeren.

REMBRANDTWANDELING DOOR AMSTERDAM – Ontwikkeld door Museum Rembrandthuis. Heb je altijd al willen weten wat Rembrandts favoriete plekken in Amsterdam waren? Nu kun je letterlijk in zijn voetsporen treden. Samen met Mastercard hebben we een virtuele wandeling ontwikkeld, waarin je samen met Rembrandt de stad kunt verkennen. Ontdek waar Rembrandt de rariteiten voor zijn kunstcaemer kocht, waar zijn opdrachtgevers woonden, waar het schildersgilde van Amsterdam zat en waar Rembrandt is begraven. Voor deze gratis virtuele wandeling heb je niks nodig, behalve een smartphone (en wellicht een paar comfortabele schoenen…). Je kunt de wandeling bekijken vanuit huis, of de route al lopend door Amsterdam volgen. Zie https://wandelenmetrembrandt.nl/. Er is bovendien voor €100 een groepswandeling te boeken met een gids. Zie https://tickets.rembrandthuis.nl/groep/groep-tickets/nl/895/readmore

ANNI EN JOSEF ALBERS IN DEN HAAG – Tot 15 januari 2023, Kunstmuseum Den Haag, Stadhouderslaan 41, Den Haag: Anni en Josef Albers. Dit is de eerste tentoonstelling in Nederland ooit over het leven en werk van Anni en Josef Albers. Dit beroemde kunstenaarskoppel heeft met hun kunst én inspirerende docentschap een niet te overschatten impact gehad op de ontwikkeling van de moderne kunst. Met meer dan 200 werken, waaronder textiel, schilderijen, grafiek, foto’s, meubels en tekeningen, laat de tentoonstelling zien hoe Anni Albers (1899 -1994) uitgroeit tot een ware pionier van de moderne textielkunst en Josef Albers (1888-1976) een artistieke ontwikkeling doormaakt die uitmondt in zijn wereldberoemde reeks Homage to the Square, een serie van ontelbaar veel kleurenstudies in een vierkant vlak. Openingstijden: https://www.kunstmuseum.nl/nl/bezoek

FRANS FRANCISCUS IN AMSTERDAM – Tot 1 januari 2023, The Curators Room – Amsterdam Chapel, Prinses Irenestraat 19, Amsterdam: Frans Franciscus ‘11+11=22’. Een overzicht van het werk van Franciscus van de afgelopen 20 jaar met een accent op recent werk. Schilderijen en sculpturen. Openingstijden: Exhibitions – www.thecuratorsroom.com

ATELIER PLUS ROEMENIË – Online tentoonstelling hedendaagse kunst van de Roemeense vereniging van christelijke kunstenaars Atelier Plus. Atelier Plus nodigt u uit voor de online tentoonstelling CREATION, 11 november 2022 – 10 december 2022. Kunstenaars: Liviu MocanIurie CojocaruRadu PopCristina MarianAdi Hunyadi, Bogdan Vaida, Valentin Dodica, Eunice Gall, Katalin HajduPetru Leahu. Klik op een werk om de informatie te bekijken. Bekijk hier

BOEKEN – In anticipatie op de decembermaand vindt u hieronder een aantal nieuwe boeken:

BOEK VAN DONKER NAAR LICHT, GEBEDEN ROND DE KERSTSTALBekende katholieken uit kerk en samenleving vertellen hun persoonlijk verhaal over de kerststal. Ze mijmeren over de figuren die erin voorkomen en naderen zo samen het geheim van Kerstmis. Allen gingen op pad met die ene vraag: 'Wie is jouw favoriete figuur uit de kerststal en welk gebed hoort daarbij?' Prachtige gebeden, inspirerende getuigenissen en verhalen van Herman Finkers • Anselm Grün • Samuel Goyvaerts • Anima Christi • René de Reuver • Thomas Quartier • Katharina Michiels • Gert Landman • Jan Hendriks • Nynke Dijkstra • Wil Derkse • Paul Verbeek • Antoine Bodar • Angela Holleboom • Erik Borgman • Manon Vanderkaa. Uitgeverij Halewijn, Paperback , 152 pagina's, € 9,99.

BOEK ERIK GALLE – Erik Galle: Alles wat blijft, verandert. Een kunstzinnig overleg met God. Antwerpen: Halewijn, 2022. Zie jij blijven en veranderen als tegengestelde begrippen, dan word je in dit boek tot de orde geroepen. Alles wat blijft, verandert is een pleidooi om beweging toe te laten, niet in het minst in onze relatie met God. In intense gebeden en kordaat overleg laat Erik Galle zien hoe God buiten de lijntjes kleurt waarin wij Hem willen dwingen. Vijftig kunstwerken van eigen makelij vormen het decor en de bril om de woorden nieuw te laten klinken. Erik Galle is priester-psychotherapeut. In zijn boeken zoekt hij naar nieuwe wegen om God anders te zien en als mens volop te groeien. Hardcover, 112 blz. ISBN 978-90-8528-667-7. € 21,95.

BOEK OVER DE SCHILDERS VAN DOMBURG – Francisca van Vloten: De schilders van Domburg. Zwolle: WBooks, 2022. Van oudsher hebben kunstenaars over Walcheren gezworven, aangetrokken door de ongerepte schoonheid van de natuur, de bijzondere lichtval langs de kust en de weerschijn ervan over het vlakke land. Het grillige duinlandschap, de zee en de oude bossen die de dorpen omzomen, inspireerden schilders, dichters, componisten en schrijvers. Voor schilders als Piet Mondriaan, Jan Toorop, Jacoba van Heemskerck, Mies Elout-Drabbe en Willem Vaarzon-Morel was de kustplaats Domburg het centrale punt. ‘Het is buiten zoo mooi van kleur, kleur, kleur en zon’, verzuchtte Toorop in 1908 tijdens zijn verblijf in de badplaats. Vanaf 1870 ontwikkelde Domburg zich tot een kunstenaarskolonie. Tot bloei kwam de kolonie met Toorop, die er samen met Piet Mondriaan de basis voor het Nederlandse luminisme legde. Tal van binnenlandse en buitenlandse schilders kwamen er in Toorops kielzog werken. Ze raakten geïnspireerd door de omgeving en door de karakteristieke Zeeuwse bevolking. De zogenaamde Domburgsche Tentoonstellingen (1911-1921) maakten de band tussen hen nog hechter. De Eerste Wereldoorlog was voor kunstenaarskolonie Domburg het begin van het einde. Ca. 200 afbeeldingen in kleur, 264 p., € 24,95.

BOEK DE GOUDEN EEUW IN 500 PORTRETTEN, TAFERELEN EN ANALYSES – onder redactie van Willem Frijhoff, Catherine Secretan & Andreas Nijenhuis-Bescher. De uitgave telt 1616 bladzijden, verdeeld over twee banden en kost € 69,50 (na 1 januari 2023 € 75,00). Hoe omstreden het begrip Gouden Eeuw ook is, in de zeventiende eeuw zelf was deze term al volop in gebruik, bij de Nederlanders zelf en bij de talloze buitenlanders die ons land bezochten. De Republiek onderscheidde zich door vernieuwingen op de meest uiteenlopende gebieden: politiek met zijn republikeinse systeem, technisch met zijn inpolderingen, economisch met zijn bankinstellingen, artistiek met zijn wereldberoemde schilders en religieus met een tolerantie die destijds uitzonderlijk was. De Gouden Eeuw in 500 portretten, taferelen & analyses geeft een levendig beeld van deze unieke periode aan de hand van meer dan 500 bijdragen, geschreven door meer dan 130 specialisten, die alle terreinen bestrijken: van slavenhandel tot Bijbeluitleg, van koloniën tot schilderkunst, van oorlogen tot kaasmakerij, van overstromingen tot scheepsbouw, van schaatsen tot radicale Verlichting. Beknopte biografieën van filosofen, kunstenaars, historische figuren en vooraanstaande families, en geschreven portretten van de belangrijkste Nederlandse steden, maken dit kleurrijke portret van de Gouden Eeuw compleet. Elke bijdrage gaat vergezeld van een schitterende, soms paginagrote, kleurenafbeelding. Een meer up-to-date en omvattend beeld van de Gouden Eeuw is de komende decennia niet te verwachten. Hardback | 1618 blz. Amersfoort: Uitgeverij Van Wijnen, 2022. € 69,50 (na 1 januari 2023 € 75,00).

BOEK HET GROTE REMBRANDTBOEK – Jeroen Giltaij: Het grote Rembrandtboek. Zwolle: WBooks, 2022. Rembrandt compleet. Alle 684 schilderijen die van aan hem zijn toegeschreven of ooit werden toegeschreven, zijn in dit 496 pagina’s tellende boek bijeengebracht. Ook is alle informatie rondom de schilderijen, voor zover bekend, volledig opgenomen. Waar zijn ze, wat werd erover geschreven. Titels, maten, signaturen en verblijfplaatsen zijn gecontroleerd. Elk schilderij heeft een korte tekst over toeschrijving, voorstelling en datering. Vaak is de mening van de samensteller over deze soms heikele kwesties toegevoegd. Er zijn hier zelfs enkele vroeger afgeschreven schilderijen aan Rembrandt toegekend. Het onderzoek voor dit boek heeft jaren in beslag genomen. Een uitgebreid register achterin helpt bij het zoeken naar specifieke schilderijen. Rembrandt, de meester: eindelijk volledig. Circa 700 afbeeldingen in kleur, 496 p. €75,00.

BOEK REMBRANDT 100 TEKENINGEN – Peter Schatborn, Jeroen Giltaij, Rembrandt. 100 tekeningen. Zwolle: WBooks, 2022. Rembrandt is een veelzijdig kunstenaar. Naast zijn bekende schilderijen, heeft hij talloze tekeningen achtergelaten — Bijbelse en mythologische scènes, figuurstudies, landschappen, dieren, portretten en zelfs kopieën van andere kunstenaars. Er is een duidelijke ontwikkeling te zien vanaf zijn eerste tot zijn laatste tekeningen. Zoals hij zich als schilder ontwikkelde, zo heeft hij zich ook als tekenaar ontwikkeld. De invloed die hij daarbij op zijn vele leerlingen had was onmiskenbaar. In Rembrandt. 100 tekeningen wordt een chronologische selectie gemaakt van de honderd meest bijzondere tekeningen van Rembrandt, voor zover mogelijk op ware schaal en met alle beschikbare informatie. De selectie werd gemaakt door de gerenommeerde Rembrandtexperts Peter Schatborn (voorheen Rijksmuseum Amsterdam) en Jeroen Giltaij (voorheen Boijmans Van Beuningen Rotterdam). €29,95. Dit boek verschijnt op 1 december 2022

BOEK ANNI + JOSEF ALBERS – Frouke van Dijke: Anni + Josef Albers. Zwolle: WBooks, 2022. Tot 15 januari 2023 presenteert Kunstmuseum Den Haag een grote tentoonstelling over het leven en werk van het kunstenaarsechtpaar Anni en Josef Albers. Na hun opleiding aan het Bauhaus in Duitsland groeiden zij in de Verenigde Staten uit tot pioniers van het modernisme. Josef Albers’ onuitputtelijke experiment met kleur en vorm leidt tot zijn beroemde reeks Homage to the Square, terwijl Anni Albers wordt beschouwd als een van de grondleggers van de moderne textielkunst. Aan de hand van ruim 200 werken, bestaande uit schilderijen, textiel, grafiek, sculptuur, meubels en sieraden, demonstreert Kunstmuseum Den Haag hoe een gedeelde artistieke visie en overeenkomstige inspiratiebronnen in de hand van Anni en Josef Albers resulteerden in twee geheel verschillende, maar even belangwekkende oeuvres. 208 p. € 34,95.

BOEK HET GEANIMEERDE VERHAAL VAN DE JONGEN, DE MOL, DE VOS EN HET PAARD – Verschijnt 22 november! In ‘De jongen, de mol, de vos en het paard – het geanimeerde verhaal’ van Charlie Mackesy gaat een nieuwsgierige jongen op zoek naar een thuis. Onderweg ontmoet hij een wijze mol, een bedachtzame vos en een krachtig paard, en dat is het begin van hun vriendschap. De grote, full colour illustraties brengen de karakters tot leven, waardoor je in hun wereld stapt. De illustraties zijn gebaseerd op de BBC animatiefilm van ‘De jongen, de mol, de vos en het paard’. Het verhaal is met liefde vertaald door Arthur Japin vanuit het origineel ‘The Boy, the Mole, the Fox and the Horse – The Animated Story’. Een prachtig verhaal dat ons allemaal thuis brengt. Charlie Mackesy: ‘Ik hoop dat dit boek je moed geeft en het gevoel dat je geliefd bent.’ €24,99.

ADVENT AND CHRISTMAS WITH ART & THEOLOGY – The season of Advent begins Sunday November 27 this year and is followed by the Twelve Days of Christmas, culminating on Epiphany, January 6. During these six weeks Victoria Jones of Art & Theology will be publishing daily posts, each centered on a visual artwork and a piece of music that hopefully will promote contemplation and prayer around the seasons’ themes, around the narrative of Christ’s coming. If you’d like to receive these posts in your inbox, enter your email address on the Subscribe page. This will subscribe you to the blog as a whole, but you can always unsubscribe afterward if you want to stick around for just this one series.

VCS ADVENT GROUP RESOURCE PACKS – Last year VCS offered VCS Advent Group Resource Packs. For those new to the VCS, we are offering the same packs again this year. The pack is designed for those meeting together over Advent, such as church groups, and contains material for four sessions, including accompanying videos by VCS team members. These sessions draw on VCS exhibitions exploring key Advent themes. If you would like to receive these resources, or to find out more about the sessions, please email vcs@kcl.ac.uk. Please note that these are the same resources we offered last year. Twitter: @TheVCS; Facebook: @www.theVCS.org; website: www.TheVCS.org

Voor meer tentoonstellingen, lezingen, kunstvespers, conferenties enz., klik hier

ArtWay is een website met materiaal voor kerken en individuen die kunst en geloof met elkaar willen verbinden.

ARTWAY: OPENING EYES, HEARTS AND MINDS


Andere recente meditaties:
- november 2022: Michael Felix Gilfedder: Blauwe Madonna
- oktober 2022: Dominik Schleicher: Misbruikt – Tot hier!
- oktober 2022: Cornelis Bos: Raamsilhouet XII
- oktober 2022: Sliman Mansour: Olijven plukken

Voor meer beeldmeditaties, klik onder Kunstenaars