ArtWay

Redemption rips through the surface of time in the cry of a tiny babe. Bruce Cockburn

Afbeeldingen van kunst in de kerk nu

Kunst in de kerk: een inleiding in beelden gecombineerd met Psalm 2 van Claude Goudimel uit 1564

door Marleen Hengelaar-Rookmaaker

Voor de boekpresentatie van het Handboek voor kunst in de kerk dat ik samen met Aniko Ouweneel samenstelde, maakte ik in 2015 een eenvoudig filmpje van een minuut of vijf als een inleiding in beelden. Het geeft een eerste indruk van welke afbeeldingen u in het boek tegen kunt komen. Het geeft ook een eerste indruk van de kunst waarover het in het boek gaat. Daarbij zal al snel duidelijk worden dat het boek vooral inzoomt op kunst in heel gewone kerken van heel gewone gemeentes. Niet in eerste instantie op de meest spectaculaire en spraakmakende kunstprojecten die hier en daar in Nederlandse kerken plaatsvinden, maar op kunst die geïntegreerd wil worden in de eredienst en het gemeentelijk leven. Het boek heet niet voor niets een handboek: het wil dienstbaar zijn aan de zich snel uitbreidende praktijk van een rijker beeldgebruik in de kerk, of het nu gaat om het kerkinterieur, de prediking of de beamer.

 

 

Ik heb voor dit filmpje afbeeldingen uitgezocht uit het boek aan de hand van drie thema’s, allereerst schoonheid, dan veelkleurigheid en ten slotte betekenis. 

Bij kunst in de kerk gaat het voor mij over meer dan de schilderijen of ramen in een kerk. Het gaat wat mij betreft in de eerste plaats om meer schoonheid in onze kerkgebouwen, om zorg voor de ruimte en hoe die eruit ziet. Want God is een God van schoonheid en de eredienst vraagt daarom om een bedding van schoonheid, want die verwijst naar God en hoort bij de God van de schepping.

Daarom begint het filmpje met afbeeldingen van kerkarchitectuur, van kerkinterieurs en van de inzet van design in het kerkgebouw, of het nu een doopvont, de liturgische tafel of een gedenkplaats voor overledenen betreft.

Vervolgens laat het filmpje iets zien van de veelkleurigheid van de kunst in de kerk. We zien afbeeldingen van gebrandschilderde ramen, van een muurschildering, wandtapijten, installaties, objecten, een foto, beelden en schilderijen. Sommige werken zijn figuratief, andere abstract, weer andere conceptueel. Bovendien zijn ze van kunstenaars uit allerlei verschillende achtergrond en zijn ze te vinden in kerken van allerlei kerkgenootschappen: van protestants tot katholiek en remonstrants tot reformatorisch.

Bij kunst in de kerk gaat het natuurlijk niet alléén om schoonheid. Het gaat net zozeer of misschien zelfs nog wel meer om wat de kunst te vertellen heeft en ons laat zien. Dat komt uit in het derde deel van het filmpje dat begint met het drieluik Schepping en herschepping van Foke Stribos. Als u erop let, zult u waarschijnlijk de lijn van schepping, zondeval, verlossing en nieuw leven wel kunnen ontdekken.

Het filmpje sluit af met wat afbeeldingen van een kunstproject in een gemeente. Het gaat in het handboek tenslotte niet alleen om werken van professionele kunstenaars, maar ook om allerlei creatieve projecten die in een gemeente kunnen opbloeien ter verrijking van allen.

Natuurlijk zult u door de noodzakelijkerwijs snelle opeenvolging van de beelden de kunstwerken niet in hun volle diepte kunnen doorgronden. Het gaat om een eerste indruk. Ik zou haast zeggen: u zult toch echt het boek zelf moeten aanschaffen om de werken volledig recht te kunnen doen.

Tot slot nog een woord over de muziek. De muziek bij de beelden is een 16de-eeuwse toonzetting uit 1564 door Claude Goudimel van de Geneefse Psalm 2 met twee variaties. Dat maakt dat de muziek als vanzelf al verschillende delen in zich heeft, die de driedeling in schoonheid, veelkleurigheid en betekenis ondersteunen. Maar ook om een andere reden vond ik deze muziek eigenlijk wel passend. Net als beelden en schilderijen werd ook de meerstemmige kerkmuziek in de 16e eeuw uit de calvinistische kerken geweerd. Dit soort psalmzettingen werden alleen thuis gezongen en gespeeld, met de stemmen en instrumenten die daar op dat moment voorhanden waren. Net zoals de koorzang zich in de vorige eeuw echter weer een plek wist te veroveren in vele protestantse kerken, is dat nu ook het geval met de beeldende kunst. Daarom hoor ik in deze muziek een geluid van hoop.

***

Marleen Hengelaar-Rookmaaker is hoofdredacteur van ArtWay

Link naar het filmpje: https://www.youtube.com/watch?v=IP2uAdcKZlo&feature=youtu.be 


Meer:

- januari 2022: All Sons & Daughters
- november 2021: Matthijn Buwalda met Stef Bos
- september 2021: The Welcome Wagon
- mei 2021: Here and Heaven
- december 2020: Lapwing: Hope Christmas Gets You to Me
- juni 2020: Paul Field & Betty Spackman
- mei 2020: Tim Hughes: Consuming Fire
- maart 2020: Beautiful Scandalous Night
- november 2019: Mikhail Aldashin: Russische Kerstanimatie
- oktober 2019: Jan Krist & Gor Chahal
- mei 2019: Dobrinka Tabakova: Origami & Higashi Kara No
- mei 2019: Peter S Smith en Duke Special
- april 2019: Rosanne Cash: The Walking Wounded
- maart 2019: Stay with Me - lied en ramen uit Taizé
- november 2018: Mensenkinderen: Sterrenschepper
- september 2017: Dark Rooms & Pieter Jan Gootjes
- augustus 2017: Jason Carter: Amazing Grace
- juli 2017: G.F. Händel & Marc de Klijn
- maart 2017: Jezus meester aller dingen
- december 2016: Alana Levandoski & Julie Ann Stevens
- december 2016: Sufjan Stevens & Geertgen tot Sint Jans
- december 2016: Ordinary Time & Barbara de Reus