ArtWay

Redemption rips through the surface of time in the cry of a tiny babe. Bruce Cockburn

Sliman Mansour: Olijven plukken

ArtWay beeldmeditatie 2 oktober 2022

www.artway.eu

Sliman Mansour: Olijven plukken

De smaak van Palestina

door Meryl Doney

Het is 2016 en ik sta in een olijfboom te balanceren met een lange stok om tegen de takken te slaan, zodat die hun rijke opbrengst aan olijven laten vallen op een groot rond grondzeil. Voor het middageten zit ik met een Palestijnse familie op de grond bij een haastig opgestookt vuurtje. De heerlijke maaltijd is door grootmoeder van huis meegebracht. Ik help bij de olijfoogst in een familieboomgaard in het kader van A Taste of Palestine, een project van de mensenrechtenorganisatie Amos Trust. Deze organisatie  werft steun bij mensen uit het Verenigd Koninkrijk door hen bij de moeiten van het Palestijnse volk te betrekken. Uitgangspunt is dat eten koken en samen eten de beste manier zijn om mensen te leren kennen, een beter begrip te krijgen van hun cultuur en te horen over hun zorgen en problemen. Als ik dit schilderij zie, gaan mijn gedachten terug naar deze levens-veranderende ervaring en naar de maaltijden met deze familie en hun verhalen.

Picking Olives is een schilderij van Sliman Mansour (1947), een belangrijke figuur onder de hedendaagse Palestijnse kunstenaars. Zijn jeugd bracht hij door op het platteland rond Birzeit, een Palestijns-christelijk stad ten noorden van Ramallah. De vader van zijn vader was de Arabische geleerde Jeries Mansour, die hem de waardering voor de traditionele volkscultuur en ‑verhalen bijbracht. Zijn grootvader van moederskant was de christelijke orthodoxe priester Boulos Khoury. Mansour ging in Bethlehem naar de lutherse school, waar zijn artistieke aanleg werd erkend en gestimuleerd. Hij wilde gaan studeren aan het Chicago Art Institute, maar deze hoop vervloog in 1967 als gevolg van de Zesdaagse Oorlog. In plaats hiervan ging hij naar de door Israël gestichte Bezalel Academy of Arts and Design in Jeruzalem.

Deze ervaringen zetten een duidelijk stempel op het werk van Mansour. Ze versterkten een groeiend besef van verlies in Palestina, vooral na de bezetting van de westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem. Zijn jeugdervaringen leverden hem ook de beelden en symbolen die hij later zou gaan gebruiken om de Palestijnse identiteit in stand te houden en door te geven. Symbolen die hij aan het Palestijnse leven ontleende, gebruikt hij als een vorm van verzet. Sinaasappelbomen staan bij hem voor het land dat verloren ging bij de uittocht van minstens 750.000 Arabieren uit Palestina in 1948, die bekendstaat als Al Nakba, ‘de Catastrofe’. De vrouwen in traditioneel geborduurde jurken staan voor Palestina zelf. Beelden van Jeruzalem en de glanzende Rotskoepel staan voor het Palestijnse thuisland en de droom van terugkeer. En olijfbomen zoals deze staan voor het bezette gebied.

Zijn werk heeft wel iets weg van het Sovjetrealisme, maar is tegelijkertijd vriendelijker en menselijker – een waardige vorm van verzet. In Palestina heeft men het woord sumud hiervoor, ‘standvastigheid ondanks voortdurende bestoking.’ Geen houding van passief doorstaan, maar van onbuigzaam verzet. Zij die sumud zijn, worden aangeduid als samidin. Het ultieme symbool voor sumud en voor het Palestijnse gevoel van geworteld zijn in het land is de olijfboom.

Een ander symbool voor sumud dat in Palestijnse kunst vaak naar voren komt is de moederfiguur, met name de zwangere boerin. Mansour verbindt dit soort beelden vooral met die van de westerse gewijde kunst in zijn werk over christelijke onderwerpen, zoals De vlucht naar Egypte.

Na 1989 ging Mansour radicaal een nieuwe kant op. De Intifada, of Opstand, hield onder meer in dat Palestijnen Israël op ieder terrein – politiek, economie en cultuur –gingen boycotten. Zo kochten kunstenaars er niet langer hun materialen om te schilderen en te tekenen. Teruggaand naar de tijd dat hij zijn grootmoeder hielp bijenkorven te maken met een mengsel van leem en stro begon hij nu met leem en henna in bas-reliëf te werken. Dit portret van Hagar, een figuur die zowel in de Bijbel als in de Koran voorkomt en die van huis werd verdreven en aan haar lot overgelaten, staat op indringende wijze voor het Palestijnse volk.

Mansour is nog steeds actief, wonend in zijn thuisland. Hier is De heilige familie in een olijfboomgaard, geschilderd in 2020. Voor hem blijft het symbool van de olijfboom van kracht als beeld voor de hoop op herstel, vrede en gerechtigheid. 

*******

Olijven plukken, olieverf op doek, 1988

De vlucht naar Egypte, olieverf op doek, 1984

Hagar, leem op hout, 1996

Heilige Familie in een olijfboomgaard, 2020

Sliman Mansour (سليمان منصور), werd in 1947 geboren in Birzeit, Palestina en  studeerde aan de Bezalel Academy of Arts and Design in Jeruzalem. Een bekend schilderij van Mansour is Kameel van Ontberingen, waarop een oude kruier Jeruzalem op zijn rug draagt. Mansour heeft zijn veelomvattende werk opgebouwd rondom de Palestijnse strijd. In zijn vroege werk brengt hij boeren en vrouwen in traditionele kledij in beeld. Mansour en andere kunstenaars in de kunstbeweging ‘Nieuwe Kunst’ die in 1987 begon, gingen tijdens de eerste Intifada tegen de Israëlische bezetting (1987-1993) over tot boycot van Israëlische materialen. In zijn werk ging hij plaatselijk materiaal gebruiken, zoals leem en henna. Hij is mede-auteur van Both Sides of Peace: Israeli and Palestinian Political Poster Art, in 1998 door het Contemporary Art Museum uitgebracht bij de University of Washington Press. http://slimanmansour.com

Meryl Doney is zelfstandig conservator met als specialisatie exposities in kathedralen en kerken, bij festivals en op andere moeilijke locaties. Zij heeft meer dan zeventig exposities en performances verzorgd, waaronder Moon Mirror van Rebecca Horne in de St Paul’s Cathedral in Londen en Presence: Images of Christ for the Third Millennium, een reeks van dertien verschillende exposities waar vijftig hedendaagse kunstenaars bij betrokken waren. Tussen 2006 en 2011 was zij directeur van Wallspace, een spiritual home for visual art in All-Hallows-on-the-Wall, een kerk in de Londense City. In 2015 was zij gastconservator bij CLEY 15, de expositie met open inzendingen in Cley-next-the-Sea. Zij was tot 2018 beheerder van de Methodist Collection of Modern Art en tot 2020 voorzitter van de kunstadviesgroep voor de Londense St Paul’s Cathedral. Momenteel is zij redacteur van de rubriek ‘Art in Focus’ in Reform, het tijdschrift van de United Reformed Church in het VK.

*******

KUNSTNIEUWS

ARTWAY KUNST EN POËZIE – We hebben een gedicht geplaatst van Abraham Kuyper over een geliefd berglandschap. Zie hier

ARTWAY ARTIKEL – ‘De verbeelding: die andere weg naar de waarheid’ door Luci Shaw. ‘Als God ons iets duidelijk wil maken, doet Hij dat niet door middel van leerstellingen of abstracte bewoordingen, maar door middel van beelden.’ Lees meer 

EXPOSITIE THIJS BUIT EN ARTHUR BERNARD – Tot 29 oktober, Kunst of Art, Hummeloseweg 4, Laag-Keppel: Arthur Bernard en Thijs Buit. Een nieuwe expositie met werken van de kunstenaars. Twee fascinerende kunstenaars met ieder hun eigen stijl. Thijs Buit is in zijn werk sterk verbonden met het landschap. Hij wordt gefascineerd door de vormen en kleur die het landschap heeft. Kenmerkend voor Thijs Buit is dat hij, zoals hij het zelf uitdrukt, ‘probeert zichtbaar te maken wat hem innerlijk beweegt’. Dat resulteert onder meer in fascinerende (bloem)stillevens, (zelf)portretten maar vooral in landschappen, waarbij hij een voorliefde aan de dag legt voor de Zuid-Franse atmosfeer. De Belgische schilder Arthur Bernard, woonachtig in Nederland, is al meer dan 30 jaar autonoom schilder en exposeert inmiddels in meerdere landen. Vroeger was hij vooral geïntrigeerd door klassiek geschilderde figuren en landschappen, zoals die van de Haagse school. Nu heeft hij meer belangstelling voor een expressieve benadering. Door gebruik te maken van gemengde technieken wordt schilderen een ontdekkingsreis, zowel voor hem als voor de toeschouwer. Do – vr, 13 – 17 u, za, 11 – 17 u. https://www.kunstofart.nl/nieuws/expositie-arthur-bernard-en-thijs-buit

EXPOSITIE MARI ANDRIESSEN – Tot 23 maart 2023, Museum Haarlem, Groot Heiligland 47, Haarlem: Dicht bij Mari Andriessen. De Haarlemse beeldhouwer Mari Andriessen (1897 – 1979) is vooral bekend geworden door zijn oorlogsmonumenten als De Dokwerker, de Man voor het vuurpeloton en het Bomslachtoffer. Naast grote werken heeft hij zijn hele leven kleine beelden van terracotta gemaakt. Veel van zijn beelden en voorontwerpen in gips bevinden zich in de privécollecties van zijn kleindochters, die ze voor één keer uitlenen aan Museum Haarlem. Deze voorstudies en beelden vertellen een heel persoonlijk verhaal over Andriessen. Voor het eerst zullen ook enkele van zijn tekeningen en schetsboeken te zien zijn. Met voorwerpen uit Mari’s atelier wordt een reconstructie gemaakt van zijn werkruimte. Dichter bij Mari Andriessen kun je niet komen. https://museumhaarlem.nl/adres-en-bereikbaarheid/

EXPOSITIE ROEL HERFST – Tot 4 december, Huis van Zuid, Robert Kochstraat 2-4, Amersfoort: Roel Herfst, tekeningen uit 2002-2022. Woorden kunnen irriteren, zeker als het er veel zijn en de inhoud van vele woorden niet door iedereen als relevant wordt ervaren. Ook in mijn tekeningen, vooral in die van de laatste twintig jaar veel woorden, en ik kan me voorstellen dat dat bij sommigen wat irritatie opwerkt, omdat de teksten vaak zo moeilijk leesbaar zijn. De eerste reactie bij het zien van een tekst is toch immers te gaan lezen. Maar die eerste reactie, daar gaat het juist om: ga eerst goed kijken om de concrete visuele beeldende werking te ervaren, voordat je probeert de tekst te ontcijferen. Je zou het kunnen vergelijken met de werking van muziek met hoge kwaliteit. Als de eerste maten van de Matthäus Passion hebben weerklonken weet je al: hier gebeurt iets uitzonderlijks, ook al is er op dat moment nog geen woord van de tekst te horen geweest. Iets dergelijk moet er gebeuren bij beeldende kunst, maar dan door middel van vorm, lijn, kleur en compositie. En wanneer die eerste reactie positief is, zul je proberen diepere lagen van het beeld te zien. Je vraagt je dan bijvoorbeeld af waarom ik juist voor deze en niet voor andere teksten heb gekozen. Je kunt de teksten toch gewoon in de bijbel lezen, of desnoods op je telefoon. Dat kan natuurlijk en misschien doe je het ook, na het gezien en ervaren hebben van de tekening. Maar voor mij betreft het hier teksten die zo kostbaar zijn dat ze ook beschermd moeten worden. Ze bevatten wat je met een oud woord een geheimenis zou kunnen noemen. Zoals je bij het openen van een kostbaar boek eerst witte handschoenen aantrekt. Openbaren en beschermen gaan dus hand in hand. Geldt dat trouwens niet bij heel veel kunstwerken van hoge kwaliteit? Ma – za, op afspraak (033-4945920) en zo, 12 – 13 u. https://fonteinkerk-amersfoort.nl/agenda-2/

TENTOONSTELLING VLAAMSE KUNSTENAARS IN HAARLEM – Tot 8 januari 2023, Frans Hals museum, Groot Heiligland 47, Haarlem: Nieuwkomers. Vlaamse kunstenaars in Haarlem 1580-1630. Vlaamse kunstenaars brachten de kunst in Haarlem tot bloei. In de tentoonstelling Nieuwkomers ontdek je aan de hand van het werk en leven van zes bekende kunstenaars hoe rond 1600 de kunst en de stad blijvend veranderden. verhaal maar met eenzelfde achtergrond: hun wortels lagen in Vlaanderen of Brabant. Wat bracht hen in beweging en wat maakte Haarlem zo aantrekkelijk? Tussen 1580 en 1630 verhuisden veel mensen uit de Zuidelijke Nederlanden naar Haarlem. Deze Vlaamse nieuwkomers – ambachtslieden, handelaren en kunstenaars – moesten een nieuw leven opbouwen in een stad die ze niet kenden. Met hun kennis, kapitaal én talent droegen ze bij aan de bloei van de Haarlemse kunst. En dat zie je tot op de dag van vandaag nog terug. De hoofdpersonen in deze tentoonstelling zijn Frans Hals, Lieven de Key, Karel van Mander, Esaias van de Velde, Adriaen Brouwer en Pieter Claesz. Zij waren heel verschillende kunstenaars, ieder met een eigen verhaal maar met eenzelfde achtergrond: hun wortels lagen in de gebieden Vlaanderen en Brabant in de Zuidelijke Nederlanden, het gebied dat we nu Vlaanderen noemen. De invloed van deze kunstenaars op de ontwikkeling van de kunsten in Haarlem is onmiskenbaar. Zo is het Schilder-boeck van Karel van Mander de belangrijkste bron over kunst uit de Nederlanden rond 1600 en zou Frans Hals, die als peuter naar Haarlem kwam, uitgroeien tot een van de drie grootste Hollandse schilders uit de zeventiende eeuw. Openingstijden: https://www.franshalsmuseum.nl/nl/bezoek/praktische-informatie/

SMITH ART MIDDELBURG – Tot 15 januari 2023, Smith Art, Singelstraat 13, Middelburg: expositie Resources met werk van Chung-Hsi Han, Judith Kleintjes, Rick Koren, Leon Riekwell en Tineke Smith. Elke eerste za en zo van de maand, 13 - 17 u.

HARM VISSER OPEN ATELIER – 14 en 15 oktober, Harm Visser, Luxoolseweg 10, Nijkerk: Open atelier. ‘Ik vind het bijzonder dat elke keer zoveel belangstellenden mijn atelier komen bezoeken. Van harte welkom om te genieten van mijn werken.’ 10 – 17 u. www.harmvisserart.nl

DAVITHA VAN DE KUILEN - 6 oktober – 6 november, Rietveldpaviljoen, Zonnehof 8, Amersfoort: 'Rituelen'. Davitha van de Kuilen toont in deze groepstentoonstelling een 3-luik, geïnspireerd op 3 bedes van het Onze Vader. Op zaterdagmiddag 22 oktober ben ik aanwezig van 12-17 u. Do – vr 11 – 17 u, za – zo 13 – 17 u. https://www.deploegh.nl/rituelen/

Voor meer tentoonstellingen en events, klik hier

ArtWay is een website met materiaal voor kerken en individuen die kunst en geloof met elkaar willen verbinden.

ARTWAY: OPENING EYES, HEARTS AND MINDS